Bài viết cung cấp hướng dẫn chi tiết cho phụ huynh về việc thực hiện can thiệp sớm cho con, nhấn mạnh vào việc chẩn đoán chính xác vấn đề và mức độ của con, lập kế hoạch can thiệp cụ thể, tìm kiếm sự hỗ trợ từ chuyên gia và cộng đồng, cùng với việc duy trì sự kiên nhẫn và tình yêu thương trong suốt quá trình can thiệp. Thông qua các bước cụ thể và rõ ràng, bài viết giúp phụ huynh hiểu và áp dụng hiệu quả các biện pháp can thiệp sớm, mang lại cơ hội tốt nhất cho sự phát triển của con.
Tại sao cần chẩn đoán xác định vấn đề ở con?
Tất cả các bậc cha mẹ luôn luôn theo sát sự phát triển của con hàng ngày, hàng giờ. Chỉ một thay đổi nhỏ ở con cũng có thể khiến cha mẹ lo lắng bất an. Khi có bất kỳ lo lắng nào về con, cha mẹ cần theo dõi kỹ lưỡng các bằng chứng biểu hiện cụ thể ở con và tìm đến các bác sĩ, các nhà chuyên môn.

Việc xác định đúng vấn đề và mức độ của vấn đề sẽ là sự khởi đầu quyết định hướng phát triển chương trình can thiệp cho con. Khi biết được chính xác vấn đề con gặp phải, chúng ta có thể tìm kiếm các thông tin kiến thức về vấn đề này, học hỏi các kỹ năng phù hợp để trợ giúp con, tìm kiếm được những môi trường hỗ trợ cho con một cách phù hợp, đúng đắn.
Ngoài ra, việc xác định đúng vấn đề và mức độ còn giúp phụ huynh có sự chuẩn bị về tương lai lâu dài phù hợp với khả năng của con và điều kiện của gia đình, ví dụ như vấn đề khi con trưởng thành, vấn đề về khả năng tự lập, khả năng làm việc, …
Đánh giá nhằm giúp phụ huynh xác định được chính xác bé đã có thể làm gì và chưa thể làm gì. Đây chính là cơ sở để giúp phụ huynh quyết định xem cần dạy những gì cho con tại thời điểm hiện tại này. Nhà chuyên môn thường dùng thuật ngữ “Đánh giá” nhằm xác định được mức độ phát triển hiện tại của bé. Đối với phụ huynh, việc đánh giá nhằm xác định khả năng và nhu cầu của con có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Nhiều trường hợp phụ huynh nghĩ “Đánh giá” giống như một kỳ thi và mong con đạt kết quả cao nhất. Thật ra, điều quan trọng nhất của việc đánh giá là tìm ra điểm mạnh và những nhu cầu cần được hỗ trợ của con.
Đánh giá là một kỹ năng khó học đối với các nhà chuyên môn. Để có thể đánh giá sự phát triển của bé em, một nhà chuyên môn (bác sĩ, nhà tâm lý, ...) phải được đào tạo cẩn trọng, có kiến thức về sự phát triển thông thường của bé nhỏ, thực hành các kỹ năng đánh giá cũng như được giám sát khi thực hành một chương trình đánh giá trong một khoảng thời gian nhất định bởi người đào tạo về đánh giá. Một nhà chuyên môn khó có thể đánh giá được toàn diện các mặt phát triển của một đứa bé.Vì vậy, trong đánh giá sẽ cần có một nhóm các nhà chuyên môn cùng phối hợp với nhau để phản ánh trung thực, đầy đủ về tình trạng phát triển của bé đó.
Kết quả đánh giá bé do các nhà chuyên môn cung cấp sẽ giúp cha mẹ nhận biết được mặt mạnh, mặt yếu của con ở thời điểm hiện tại, những khó khăn trở ngại mà bé có thể gặp phải trong tương lai. Các nhà chuyên môn cũng có thể gợi ý và tư vấn một số cách thức hỗ trợ phù hợp với cá nhân bé sau quá trình đánh giá.
Khi theo dõi quá trình đánh giá của nhà chuyên môn, phụ huynh cũng sẽ có thêm ý tưởng, hình dung được những việc sẽ cần làm với con ở nhà.
Bé nên được đánh giá đều đặn theo định kỳ, lý tưởng là mỗi 3 hoặc 6 tháng.
Nhiều phụ huynh khó có cơ hội tiếp cận với các dịch vụ chuyên môn như mình mong muốn và khó khăn trong việc theo dõi sát sao sự tiến bộ của con.

Phụ huynh là người hiểu con nhất, có thể dành nhiều thời gian bên con nhất do đó phụ huynh thường nắm chắc khả năng con mình có điểm mạnh, điểm yếu gì.
Việc dạy con hàng ngày sẽ có hiệu quả cao nhất khi phụ huynh là người dành thời gian thực hiện với con.Vậy phụ huynh cũng cần phải tự xác định được con đã làm được gì, chưa làm được gì và cần học gì vào thời điểm này.
Phụ huynh có nhiều thời gian và bối cảnh để tiến hành đánh giá cho con hơn người làm chuyên môn và nhờ đó xác định được nhiều yếu tố hỗ trợ việc học của con hơn so với nhà chuyên môn.
Trong phần này, chúng tôi muốn chia sẻ với phụ huynh cách để có thể tự đánh giá con mình tại nhà. Tuy nhiên, chúng tôi khuyên phụ huynh vẫn nên cho con đánh giá bởi các chuyên gia để biết thêm nhiều thông tin về tình trạng hiện tại của con.
Đánh giá là việc quan sát, hỏi thêm thông tin và kiểm tra trực tiếp một số việc để xác định khả năng của bé. Khi tiến hành đánh giá là khi phụ huynh đang thu thập thêm thông tin cho việc dạy con một cách hiệu quả. Vì thế, kỹ năng quan trọng nhất đối với phụ huynh là kỹ năng quan sát – một kỹ năng phụ huynh cần được thực hành nhiều lần.
Các loại đánh giá:
Đối với phụ huynh, chúng tôi hướng đến loại đánh giá số 3 – xác định mục tiêu cần dạy
Làm thế nào để lựa chọn chương trình can thiệp phù hợp với con?
Phụ huynh sẽ cảm thấy bối rối, không biết chương trình can thiệp nào là phù hợp với con hoặc thậm chí chưa từng biết đến chương trình can thiệp sớm. Phụ huynh có thể tham khảo chuẩn phát triển theo lứa tuổi trong các tài liệu hướng dẫn chăm sóc bé em thông thường như:
Phụ huynh cũng có thể tham khảo một số chương trình can thiệp sớm cho bé có nhu cầu đặc biệt (mục tài liệu trên trang web: tretuky.com):
Để quyết định lựa chọn chương trình cho con, phụ huynh nên tìm đọc trước để có những thông tin cơ bản về chương trình, kết nối với đặc điểm riêng của con để dự tính khả năng hiệu quả của chương trình khi áp dụng cho con. Phụ huynh cũng nên tham khảo ý kiến từ các nhà chuyên môn về chương trình có thể phù hợp với con.

Sẽ không có duy nhất một chương trình nào hoàn toàn phù hợp cho con của quý vị.Tuy nhiên việc sử dụng một chương trình chủ đạo sẽ rất quan trọng đối với sự tiến bộ của bé. Đặc biệt là ở thời điểm mới bắt đầu tiến hành can thiệp cho con, là thời gian mà chính phụ huynh cũng cần phải học thì việc học và áp dụng tốt một chương trình chủ đạo với con sẽ giúp cải thiện kỹ năng dạy của phụ huynh và theo sát được những tiến bộ, thay đổi của bé. Sauk hi đã nắm vững chương trình, có kỹ năng hợp tác với con tốt hơn, quý vị có thể thử nghiệm thêm những chương trình mới với con.
CÁC LĨNH VỰC PHÁT TRIỂN – là các mặt kỹ năng của con trong quá trình con lớn lên, thường bao gồm năm lĩnh vực chính là: vận động thô, vận động tinh, giao tiếp, ngôn ngữ tiếp nhận (hiểu biết), các kỹ năng nhân và xã hội (tự phục vụ)
TUỔI THỰC – là số năm tháng tình từ ngày con được sinh ra
TUỔI PHÁT TRIỂN – là mức phát triển con đã đạt tới. Tuổi phát triển không hẳn bằng với tuổi thực. Tuổi phát triển được xác định qua việc đánh giá cho con bằng một trắc nghiệm khoa học, so sánh những gì con làm được ở độ tuổi mà hầu hết các em bé khác đều thực hiện được.
MỐC PHÁT TRIỂN – dùng để chỉ ra con đã đạt tới một mức phát triển nào đó
CHUỖI là một nhóm các kỹ năng có liên quan mật thiết với nhau, được sắp xếp theo thứ tự phải đạt được, để một kỹ năng được xây dựng trên cơ sở một kỹ năng khác như là các bước liên tục với nhau .
Lập bảng lượng giá để chuẩn bị tiến hành đánh giá cho con như thế nào?
Một số chương trình can thiệp có sẵn bảng lượng giá cho con. Ví dụ chương trình Từng bước nhỏ phụ huynh sử dụng cuốn số 8; chương trình Teacch phụ huynh sử dụng bảng liệt kê kỹ năng theo lứa tuổi ở cuối tài liệu, … Một số tài liệu phụ huynh sẽ cần tự đọc và tổng hợp lại theo từng lứa tuổi của con hoặc từng lĩnh vực phát triển. Phụ huynh có thể tự trình bày lại theo cách bản thân thấy phù hợp để ghi chép trong quá trình đánh giá cho con. Trong bảng lượng giá nên bao gồm các yếu tố:
Sau khi lập bảng, phụ huynh cần đọc kỹ từng mục nhỏ của bảng lượng giá và cân nhắc ghi mã kết quả cho một số mục mà quí vị chắc chắn con mình làm được (Đ) hoặc Không làm được (K), một số mục cân nhắc cần kiểm tra lại ở con (?)
Quyết định đánh giá kỹ năng nào – lên kế hoạch đánh giá
Kết quả của bảng lượng giá sẽ giúp phụ huynh chọn ra những việc cần dạy cho con. Kiến thức phổ thông và những kinh nghiệm riêng sẽ giúp phụ huynh hình dung con mình sẽ làm được gì ở từng lứa tuổi và đồng thời xác định được cách dạy con làm điều đó.

Có thể sẽ tốt hơn khi bé học các kỹ năng mới với từng bước được chia nhỏ phù hợp với khả năng thực tế của bé.Phụ huynh sẽ cần chú trọng đến những bước thực hiện một việc và thứ tự những kỹ năng mà bé học được.
Buổi này chúng tôi chia sẻ với phụ huynh cách xây dựng một chương trình riêng cho con. Chương trình bao gồm một nhóm nhỏ những kỹ năng mà bé sẵn sàng để học và cần học ngay.Chương trình này được xây dựng dựa trên thực tế của từng phụ huynh, phù hợp với thời gian và các khả năng phụ huynh đang có, phù hợp với nhu cầu của cả gia đình và là chương trình thiết kế dành riêng cho con của quý vị.
Mục tiêu ngắn hạn là những kỹ năng phụ huynh muốn con học được ở hiện tại.Mục đích lâu dài mà phụ huynh muốn con thực hiện được gọi là mục tiêu dài hạn. Ở đây sẽ đề cập đến mục tiêu ngắn hạn cho con với mong muốn giúp phụ huynh:
So sánh cách viết mục tiêu

Nhân tố chính khi xây dựng mục tiêu ngắn hạn:
Trường hợp quá bận rộn, phụ huynh có thể rút ngắn thời gian hoặc chia các bài tập của từng lĩnh vực theo ngày để thực hiện. Một cách hiệu quả là phụ huynh có thể gắn các mục tiêu của con với những hoạt động thường ngày của mình.